Foreks Kazançların Vergilendirilmesi

Mazars Denge Vergi Müdürlerinden Güray Öğredik'in Fortune okurları için kaleme almış olduğu yazıya aşağıdan yer alan bölümden ulaşabilirsiniz.

Sermaye Piyasası Kurulu 11.07.2013 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan “Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ” ile kaldıraçlı işlemi; “yatırılan teminat tutarı karşılığında, döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıkların kaldıraçlı olarak elektronik ortamda oluşturulmuş bir platformda alım satımı işlemleri” şeklinde tanımladı.   

 

Foreks gelirlerinin vergilendirilmesine dair yasal alt yağının tam olarak bulunmadığı, farklı yorumlar olduğu, bu alanda yasal boşluk bulunduğunu belirtelim. Maliye Bakanlığı’nın foreks gelirlerine yaklaşımı (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 14.08.2012 tarih ve B.07.1.GİB.4.34.16.01-120[37-2012/281]-2554 sayılı özelgeye göre), söz konusu faaliyetin ticari organizasyon içerisinde devamlılık arz edecek şekilde yapılması durumunda ticari faaliyet olarak değerlendirilmesi ve bu faaliyetler neticesinde elde edilen kazancın, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazançlara ilişkin hükümleri çerçevesinde beyan yoluyla vergilendirilmesi yönünde olduğunu belirtelim. Maliye Bakanlığı bahsettiğimiz özelgesi sonrasında dar mükellefin (yabancı) elde ettiği foreks kazançlarının vergilendirilmesine dair verdiği (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 14.08.2013 tarih ve 62030549-120[37-2012/1170]-1245 sayılı) özelgesinde de “… foreks işlemlerinden elde edilen kazanç, söz konusu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasının 13. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında değerlendirilecek olup, söz konusu kazanç elden çıkaranın mukim olduğu İngiltere'de vergilendirilmekle birlikte böyle bir varlığın, iktisap tarihinden itibaren bir yıl içinde elden çıkarılmasından dolayı Türkiye'de elde edilen kazanç, Türkiye'de vergilendirilebilecektir. Söz konusu kazancın Türkiye'de vergilendirilmesi durumunda, foreks işlemleri olarak da adlandırılan kaldıraçlı döviz alım satım faaliyetlerinden doğan kazançların Gelir Vergisi Kanununun geçici 67. maddesi kapsamında tevkifat yoluyla yahut mükerrer 80. madde kapsamında beyan yoluyla vergiye tabi tutulması söz konusu olmamakla birlikte, söz konusu faaliyetin ticari organizasyon içerisinde devamlılık arz edecek şekilde yapılması durumunda ticari faaliyet olarak değerlendirilmesi ve bu faaliyetler neticesinde elde edilen kazancın, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazançlara ilişkin hükümleri çerçevesinde vergilendirilmesi gerekmektedir.” görüşüne yer verildi.  

 

Bize göre foreks gelirleri esasen menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılması ve elde tutulması sürecinde elde edilen gelirler kapsamında değer artış kazancı olarak değerlendirilebilir. Ancak özelgelerde de bahsedildiği üzere, GVK Mükerrer Madde 80’de foreks kazançlarına yer verilmediği için bu kapsamda bir vergileme yapılması söz konusu değildir. Vergi mevzuatımızda sermaye piyasalarında yoğun bir şekilde alım satıma konu olan ve özü itibariyle değer artış kazancı kapsamına giren (hisse senedi, yatırım fonu alım satım kazançları gibi) işlemlerden elde edilen kazançlar, vergilemenin daha pratik olması ve binlerce mükellefin beyanname vermesi yerine aracı kurumlar muhatap kabul edilmek suretiyle kaynakta vergileme (GVK Geçici Madde 67 kapsamında vergi kesintisi yapılması) suretiyle vergilendiriliyor.  

 

Foreks gelirlerini eğer bir işletme, kurum elde ediyorsa bu elbette tartışmasız şekilde ticari kazançtır. Bunun dışında diğer yatırımcılar (tam veya dar mükellef gerçek kişiler ve kurumlar) açısından Türkiye’de bir ticari organizasyon ve devamlılık unsuru aranarak vergilemeyi ticari kazanç kapsamında yapmaya çalışmak;  her bir kişiden defter tutmasını istemek, yıllık ticari kazanç beyanını öngörmek kanunun ruhuna ve genel amacına uygun değildir ve ayrıca foreks piyasasını kilitlenme noktasına getirebilecek, yabancı yatırımcıları ise kesinlikle uzak tutacaktır. Diğer taraftan fiziki bir iş yeri, söz konusu kazancı elde etmeye yönelik oluşturulmuş kadrolar ve bu amaca tahsis edilmiş sermaye bulunmayan hallerde ticari organizasyonun varlığının ispatı ile devamlılık unsurları oldukça sübjektif ve tartışmaya açık konulardır. Foreks piyasaları 7/24 açık olup bir yatırımcının internet üzerinden bir günde onlarca, bir ayda ise yüzlerce işlem yapması mümkündür. Bu derece hızlı, yoğun bir şekilde işleyen piyasadan elde kazançların yatırımcıların beyanına istinaden vergilenmesi bizce vergi matrahının doğruluğu hakkında ciddi kuşkuların oluşma ihtimalini de beraberinde getiriyor.  

 

Yabancı yatırımcıların foreks kazançlarının vergilendirilmesi için bu kazançların Türkiye’de elde edilmiş olması lazım. Türkiye’de foreks piyasalarında işlem yapabilmek için SPK tarafından yetkilendirilmiş bir aracı kurum ile sözleşme yapılması, hesap açılması, teminat yatırılması gerekiyor. Dolayısıyla yabancıların foreks kazançlarının Türkiye’de elde edildiği gayet nettir. Çeşitli kaynaklarda foreks gelirlerinin GVK kapsamında “diğer kazanç ve iratlar” sınıfında değerlendirilmesi halinde, aracı kurumlar tarafından, kazancın elde edildiği tarihten itibaren; işlem yapan dar mükellef kurum ise 15 gün içinde özel beyanname, dar mükellef gerçek kişi ise yine 15 gün içinde münferit beyanname verilmesi gerektiği ve hesaplanacak verginin de aynı sürede ödemesi gerektiği belirtiliyor. Ancak Maliye Bakanlığı’nın 2012 ve 2013 tarihli özelgelerinden görüldüğü üzere vergi idaresi, foreks kazancı “ticari bir organizasyon” dahilinde “devamlılık” arz edecek şekilde elde edilirse, vergilendirmenin GVK kapsamında “ticari kazanç” prensiplerine göre yapılması gerektiğine dair görüşünü açıkladı. Dolayısıyla aracı kurumların her bir yabancı yatırımcının elde ettiği kazanç detayında onlarca ve hatta yüzlerce defa beyanname vermesi söz konusu değildir. Diğer taraftan, yabancı yatırımcının foreks kazancını ticari kazanç kapsamında elde ettiğini varsaysak dahi, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları açısından da konunun değerlendirilmesi gerekecektir. Bir diğer husus ise, ticari organizasyon ve devamlılık kriterlerinin bulunduğu tespit edilirse söz konusu yabancı yatırımcının Türkiye’de iş yeri açması ve süreklilik arz edecek şekilde gelir vergisi ya da kurumlar vergisi mükellefiyeti oluşturması gerekecektir. Çünkü özelgelerde aranan kıstasların bulunması halinde ortada arızi ticari kazanç değil süreklilik arz eden bir ticari kazanç geliri söz konusu olacaktır. Foreks piyasalarındaki işlem hacmi, piyasanın yapısı (fiziki değil kaydî olarak alım satım yapılması) ve yatırımcı profiline baktığımızda bu kazançların ticari kazanç olarak vergilendirilmesinin anlamsız, verimsiz, pratikte çok güç ve hatta imkansız ve ayrıca denetiminin de çok zahmetli olacağı aşikârdır. Ayrıca böyle bir yaklaşım Türkiye’deki foreks piyasasının gelişmesine, yabancı yatırımcıların bu piyasalara girişine büyük bir engel oluşturacaktır.

 

Foreks kazançlarının vergilendirilmesindeki belirsizliğin özelgeler yerine yasal düzenlemeler yapılmak suretiyle çözülmesi daha doğru olacaktır. Belirttiğimiz sakıncaları gidermek ve bilhassa küresel ölçekte büyük yabancı yatırımcıların Türkiye’deki foreks piyasasına yatırım yapmasını teşvik etmek için, foreks kazançlarının beyan esası yerine stopaj kapsamına alınmasının en uygun ve pratik yol olacağı kanaatindeyiz. GVK Geçici Madde 67’de hali hazırda yer alan stopaj oranlarına baktığımızda, sermaye piyasalarını geliştirmek ve yabancı sermayenin sermaye piyasalarına yatırım yapmasını teşvik etmek amacıyla pek çok oranın sıfır olarak tespit edildiğini görmekteyiz. Bu açıdan bakılınca foreks kazançları için de (yabancı yatırımcıları çekmek ve piyasa aktörlerinin beklentilerini de karşılamak adına) sıfır oranlı stopaj uygulaması düşünülebilir. Türkiye’deki Foreks piyasasında vergi de ödeyecek kadar kazanç elde eden kaç bireysel ve kurumsal yatırımcı olduğu ve elde ettikleri kazançların tutarı, piyasadaki işlem hacmi, potansiyel yabancı yatırımcıların sayısı, nitelikleri ve potansiyel yatırım tutarları ile bu alandaki yabancı yatırımların ülke ekonomisine sağlayacağı somut katkıların ne şekilde olabileceği, foreks kazançlarının diğer ülkelerde nasıl vergilendirildiği gibi veriler Türkiye’deki foreks kazançlarının vergilendirilmesinde izlenecek yöntemi belirlemek adına önemli veriler olabilir. Vergi idaresi ile piyasa temsilcilerinin bu konuda bir araya gelerek beklentilerini karşılayacak ortak bir yol belirlemeleri bu alandaki vergi belirsizliğini gidermek, foreks piyasasının gelişmesi ve ülke ekonomimize katkısı açısından faydalı olacaktır düşüncesindeyiz.  

Share